Orgel

De orgels in het kerkgebouw van Vrijzinnigen Nederland, afd. Baarn, hebben een interessante geschiedenis. Bij het gereedkomen van het kerkgebouw in 1894 werd een orgel geplaatst door de firma Maarschalkerweerd. Het was een bescheiden instrument, waarvan weinig bekend is. Uit een oude tekening blijkt dat het opgsteld was boven het portaal in de toren en dat het aan de achterzijde werd bespeeld. De huidige balkons waren nog niet geplaatst en een eenvoudige trap voerde naar de boog aan de rechterzijde (vanuit de kerk gezien); daar bevond zich de speeltafel. Het moet een mechanisch instrument geweest zijn met 4 à 6 stemmen en een aangehangen pedaal.

 In 1916 werd een door mevrouw Jonker geschonken nieuw orgel in gebruik genomen. Het werd vervaardigd door de firma N.A. van Dam te Utrecht, was voorzien van een pneumatisch tractuur en bezat 11 registers, verdeeld over 2 klavieren en een vrij pedaal. Het werd bespeeld vanaf een vrijstaande speeltafel. Deze was geplaats op het linker balkon. De beide balkons werden in dezelfde periode toegevoegd. Het Van Dam orgel heeft dienst gedaan tot 1969. Toen waren de gebreken zo frequent en ernstig, dat -mede gezien de artistiek geringe waarde- besloten werd het instrument buiten werking te stellen. Om betreurenswaardige redenen werd toen een electronisch "orgel" aangeschaft, dat overigens in zijn soort niet eens slecht was. Aan het eind van de jaren zeventig bleek de electronica zowel versleten als achterhaald. Het bestuur van de Nederlandse Protestanten Bond nam een principebesluit tot de bouw van een mechanisch orgel van bescheiden omvang, maar van onverdachte kwaliteit. Dit plan kwam in een stroomversnelling door allerlei toevalligheden.

Voor het symbolische bedrag van 1 gulden kon de hand worden gelegd op historisch materiaal. Met inzet van veel gemeenteleden en deskundigheid van orgelbouwer Elbertse te Soest kon het huidige orgel worden gerealiseerd. Het werd in januari 1981 officieel in gebruik genomen tijdens een concert door de Soester organist Gert Muts. De windlade en de eikenhouten Subbas (Bourdon 16') zijn van de Firma Bätz-Witte. Ze zijn afkomstig uit het orgel dat deze orgelbouwer in 1855 leverde aan de Remonstrantse Kerk aan de Hooglandse Kerkgracht te Leiden. Het grootste deel van het pijpwerk (604 stuks) dateert van 1862. Het werd gemaakt door de firma Flaes en Brünjes voor de eveneens Remonstrantse Kerk aan de Laan te Den Haag.

Orgelbouwer Flaes is afkomstig uit de school van Bätz en bouwde in een factuur die veel overeenkomsten met zijn leermeester laat zien. Het bleek helaas niet mogelijk een historisch verantwoorde reconstructie te bewerkstelligen. Wel onstond een instrument met veelzijdige toepassingsmogelijkheden, dat zijn 19e eeuws karakter niet verloochent, ondanks een dispositie die anders doet vermoeden. Oorspronkelijk was de windlade gebouwd voor een 1-klaviers orgel met aangehangen pedaal, een ontwerp die in de toenmalige prakrijk dikwijls werd toegepast: Men spreekt wel van een "gemeentezang-orgel". Daarbij was de windlade voorzien van twee kleppenkasten, een constructie waarmee een deel van de registers (de 'sterke' geluiden) door middel van een voettrede kon worden uitgeschakeld. Besloten werd om elke kleppenkast vanaf een eigen klavier bespeelbaar te maken. Daartoe werd het nog aanwezige walsraam van Bäts-Witte in tweevoud gekopieerd. Voor het pedaal werd door orgelbouwer Elbertse een nieuwe windlade gebouwd met plaats voor 2 registers. Het geheel werd ondergebracht in de bestaande kast van Van Dam uit 1916.

De windvoorziening werd gevormd door de nog aanwezige windmachine en magazijnbalg. Deze voorziet het pedaal van wind met een druk van 80 mm waterkolom; daarnaast liggen in de orgelkas nog twee balgen: één voor het hoofdwerk (klavier 1) die een druk levert van 70 mm en de andere ten behoeve van het Positief (klavies 1) met een druk van 60 mm. Tijdens de dienst van Witte Donderdag 1995 begaf de bijna 80 jaar oude balg het. Weersinvloeden door de nabijgelegen buitenmuur bleken fataal. Was in 1980 de hoofdbalg een sluitpost op een zeer krappe begroting, in 1995 bleek voldoende bestemmingsreserve te zijn opgebouwd om een fraaie nieuwe balg te laten ontwerpen en bouwen. In augustus van hetzelfde jaar kon deze nieuwe balg al worden geplaatst. Van de gelegenheid werd gebruik gemaakt om een in 1980 gedisponeerd register te vervangen. Het hoofdwerk werd oorspronkelijk bekroond met een 2-sterke Mixtuur. Deze bleek in de praktijk te hoog van samenstelling; besloten werd het register te vervangen door een Quint 2 2/3 voet.


 De huidige dispositie is:

Klavier 1

Holpijp 8vt
Roerfluit 4 vt
Prestant 2 vt
Tremulant

Klavier 2
Prestant 8 vt
Octaaf 4 vt
Quint 2 2/3 vt
Fluit 2 vt
Terts 1 3/5 vt
Octaafje 1 vt
Kromhoorn B/D 8 vt
Tremulant

Pedaal
Subbas 16 vt
Trompet 8 vt

Koppel 1 aan Ped.
Koppel 2 aan Ped.
Koppel 1 aan 2 (drukkoppel)

 

 

Zoeken

Nieuwste artikelen

ANBI

Afdeling Baarn van de
Vrijzinnigen Nederland

Kampstraat 8
3741 AR Baarn
RSIN: 800-11390

 

Facebook Image

Bestuur

G.J. Oldekamp Voorzitter

Ch. J. Switzer Secretaris
Tel.: 06 23051924

A.M. Janson-Snel Penningmeester

H.J. Staverman lid

De bestuurders zijn onbezoldigd.

De voorgangers worden bezoldigd conform Centrale regeling van het hoofdbestuur te Amersfoort.

De balans, de staat van baten en de toelichting kunt u hier downloaden.

Predikant

Ds. Evelijne Swinkels-Braaksma

Reinoutsgaarde 26
3436 RB Nieuwegein

Verhuur Witte Kerkje: 

Mw. Annemieke van der Poel,

email

NPB_INT_oblique1.jpg